Waar ligt de grens van de mens? Nieuwe technologische ontwikkelingen kunnen mensen niet alleen 'beter' maken, maar ook 'verbeteren'. De wereld is vol antidepressiva, ritalin, vruchtwaterpuncties, protheses en hersen- implantaten. Het is hoog tijd dat de ethiek zich gaat richten op de vraag hoe deze middelen een goede inbedding in de samenleving kunnen krijgen, aldus de techniekfilosoof Peter- Paul Verbeek die nu doorbreekt bij het grote publiek. Verbeek verzet zich niet bij voorbaat tegen ingrepen in de menselijke natuur, maar onderzoekt de nieuwe manier van mens-zijn die eruit ontstaat.

In hoeverre zullen dergelijke ingrepen onze verantwoordelijkheden doen verschuiven en leiden tot afnemende acceptatie van ziekte en imperfectie? Gaan zij een nieuwe invulling geven aan wat een menswaardig leven is? Hoe kunnen we een afweging maken tussen het bestrijden van ziekteverschijnselen en de soms ingrijpende persoonlijkheidsverandering die mensen ondergaan? Wat gebeurt er met de kwaliteit van ons bestaan als medische technologieën net zo vanzelfsprekend worden als een kunstgebit en een steunkous?

'Wat ons tot mens maakt, is dat we vorm kunnen geven aan onszelf. De Übermensch is de mens die verantwoord met dat vermogen heeft leren omgaan. En precies dat wordt momenteel van ons gevraagd.' – Peter-Paul Verbeek

Recensie(s)

Moderne ontwikkelingen in de technologie hebben grote gevolgen voor het menselijk leven. Ziektes en andere bedreigingen zijn niet alleen te beheersen, het menselijk leven is ook positief te verbeteren met nieuwe technische vindingen. Het debat hierover tussen transhumanisten en bioconservatieven liep tot nog toe op niets uit. Verbeek stelt een andere invalshoek voor. Om adequaat te kunnen reageren op de nieuwe en verbeterde mogelijkheden is het zaak, vindt hij, dat we de door de technologie achterhaalde vooronderstellingen van het humanisme opgeven. Pas dan zijn we in staat om, geinspireerd door Nietzsche en Heidegger, een nieuwe ethiek te ontwikkelen waarin de schadelijke tegenstelling tussen menselijke subject en machine is vervangen door het beeld van een samenwerking of zelfs harmonie tussen de mens en de objecten in zijn omgeving. Het idee van een nieuwe ethiek dat Verbeek hier poneert, is een hype, de argumentatie ervoor hopeloos onvoldoende; toch geeft het boekje op inleidingsniveau voldoende stof tot nadenken. Met enkele zwart-witafbeeldingen en een literatuuroverzicht.

Wim Fievez